Νέα συμπληρωματική και διευκρινιστική αναφορά προς την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη κατέθεσε ο Θεόδωρος Ν. Στρίκος π. Πρόεδρος Παραρτήματος Ενώσεως Αποστράτων Αξιωματικών Στρατού Ν. Σερρών, με αφορμή το Μνημόνιο Συνεννόησης Ελλάδας – Βουλγαρίας της 29ης Σεπτεμβρίου 2026 για την αμοιβαία παροχή προς φύλαξη ιστορικών και εκκλησιαστικών κειμηλίων. Στην αναφορά του ζητά επίσημη ενημέρωση για τον πλήρη κατάλογο των 48 κειμηλίων που επιστρέφονται στην Ελλάδα, αλλά και για όσα ελληνικά κειμήλια παραμένουν στη Βουλγαρία, τους λόγους μη επιστροφής τους, καθώς και το χρονοδιάγραμμα και τις δεσμεύσεις για την περαιτέρω διαδικασία. Παράλληλα, θέτει ερωτήματα για τη νομική φύση της συμφωνίας και τη διαπραγματευτική θέση της Ελλάδας μετά την ολοκλήρωση της συμφωνημένης παράδοσης.
ΠΡΟΣ:
Την Εξοχωτάτην κ. Λίναν Μενδώνην
Υπουργόν Πολιτισμού
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΙΣ:
- Γραφείον Πρωθυπουργού
- Ιεράν Αρχιεπισκοπήν Αθηνών και πάσης Ελλάδος
- Ιεράν Μητρόπολιν Σερρών και Νιγρίτης
- Ιεράν Μητρόπολιν Ξάνθης και Περιθωρίου
- Ιεράν Μονήν Τιμίου Προδρόμου Σερρών
- Ιεράν ΜονήνΠαναγίας Εικοσιφοινίσσης Παγγαίου
ΘΕΜΑ:
Συμπληρωματική – διευκρινιστική και καταγγελτική αναφορά σχετικά με το Μνημόνιον Συνεννοήσεως Ελλάδος – Βουλγαρίας της 29ης Σεπτεμβρίου 2026, περί αμοιβαίας παροχής προς φύλαξιν ιστορικών και εκκλησιαστικών κειμηλίων
Εξοχωτάτη κ. Υπουργέ,
Σε συνέχεια της από 1ης Οκτωβρίου 2026 αναφοράς μου, την οποία υπέβαλα σχετικά με το ανωτέρω Μνημόνιον Συνεννοήσεως, θεωρώ αναγκαίον να επανέλθω, όχι προκειμένου να επαναλάβω όσα ήδη εξέθεσα, αλλά για να θέσω υπ’ όψιν Υμών ορισμένα νέα και ιδιαιτέρως σημαντικά στοιχεία, τα οποία δημιουργούν εύλογα ερωτήματα και καθιστούν, κατά την άποψίν μου, αναγκαία την πλήρην ενημέρωσιν τόσον της Ελληνικής κοινωνίας όσον και, πρωτίστως, των εκκλησιαστικών φορέων στους οποίους ανήκει η ιστορική και πνευματική αυτή κληρονομιά.
Α. Πρόσφατες βουλγαρικές αναρτήσεις στο διαδίκτυον
Σε προσφάτους βουλγαρικάς αναρτήσεις στο διαδίκτυον, σχετικάς με το Μνημόνιον Συνεννοήσεως Ελλάδος – Βουλγαρίας της 29ης Σεπτεμβρίου 2026, υπό τον τίτλον:
«Последни развития по споразумението между България и Гърция за размяната на реликви. Какво точно предвижда споразумението?»
αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα εξής:
На 29 септември 2026 г. България и Гърция постигнаха историческо споразумение, като подписаха Меморандум за разбирателство за взаимно предоставяне за съхранение на исторически реликви. Документът беше финализиран в Атина от българския министър на културата Евтим Милошев и гръцкия му колега Лина Мендони.
Какво точно предвижда споразумението?
Споразумението се основава на принципа на реципрочност и обмен на културно-исторически ценности между двете държави:
Какво получава България: Гърция предава на страната ни тленните останки на българския цар Самуил. Те бяха открити през 1965 г. от гръцкия археолог проф. Николаос Муцопулос при разкопки в базиликата „Свети Ахил“ на едноименния остров в Малкото Преспанско езеро и досега се съхраняваха в Музея на византийската култура в Солун.
Какво получава Гърция: България връща на съседката ни 48 църковни реликви и културни ценности. Тези артефакти са пренесени в София през 1917 г. по време на Първата световна война и до момента се съхраняваха в Националния исторически музей (НИМ) в София.
Реликвите произхождат от:
- Манастира „Панагия Икосифиниса“ (Неврокопско/Драмско);
- Манастира „Тимиос Продромос“ (Свети Йоан Предтеча) край Серес;
- Светата митрополия на Серес и Нигрита.
Последни развития и следващи стъпки
На 3 октомври 2026 г. ще се състои официалната церемония по предаването на тленните останки на цар Самуил.
След връщането им в България те ще бъдат положени в специален саркофаг в църквата „Света София“ в София.
В Гърция 48-те реликви ще бъдат изложени временно в Музея на византийската култура в Солун до 5 ноември 2026 г., след което ще бъдат върнати на местата, от които произхождат.
Двете страни официално се договориха преговорите да продължат, за да се идентифицират и включат в последващи споразумения и други исторически предмети от взаимен интерес.
Ελληνική μετάφρασις:
«Τελευταίες εξελίξεις σχετικά με την συμφωνίαν μεταξύ Βουλγαρίας και Ελλάδος για την ανταλλαγήν κειμηλίων.
Τι ακριβώς προβλέπει η συμφωνία;»
Την 29ην.Σεπτεμβρίου 2026 η Βουλγαρία και η Ελλάς κατέληξαν σε ιστορικήν συμφωνίαν, υπογράφοντας Μνημόνιον Συνεννοήσεως για την αμοιβαίαν παροχήν προς φύλαξιν ιστορικών κειμηλίων.
Το έγγραφον οριστικοποιήθηκε στην Αθήνα από τον Βούλγαρο Υπουργόν Πολιτισμού Εφτίμ Μίλόσεφ και την Ελληνίδα ομόλογόν του Λίναν Μενδώνη.
Τι ακριβώς προβλέπει η συμφωνία;
Η συμφωνία βασίζεται στην αρχή της αμοιβαιότητος και της ανταλλαγής πολιτιστικών και ιστορικών αξιών μεταξύ των δύο Κρατών:
Τι λαμβάνει η Βουλγαρία:
Η Ελλάς παραδίδει στην Χώραν μας τα λείψανα του Βούλγαρου Τσάρου Σαμουήλ.
Αυτά ανεκαλύφθησαν το 1965 από τον Έλληνα αρχαιολόγον καθηγητήν Νικόλαον Μουτσόπουλον, κατά τας ανασκαφάς στηνβασιλικήν του Αγίου Αχιλλείου, στο ομώνυμον νησί της Μικράς Πρέσπας, και μέχρι σήμερον φυλάσσοντο στο Μουσείον Βυζαντινού Πολιτισμού στην Θεσσαλονίκη.
Τι λαμβάνει η Ελλάς:
Η Βουλγαρία επιστρέφει στην γειτονικήν της Χώραν 48 εκκλησιαστικά κειμήλια και πολιτιστικάς αξίας.
Τα αντικείμενα αυτά μετεφέρθησαν στην Σόφια το 1917, κατά την διάρκειαν του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και μέχρι σήμερον φυλάσσοντο στο Εθνικόν Ιστορικόν Μουσείον (ΝΙΜ) στην Σόφια.
Τα κειμήλια προέρχονται από:
- την Ιεράν Μονήν Παναγίας Εικοσιφοινίσσης,
- την Ιεράν Μονήν Τιμίου Προδρόμου πλησίον των Σερρών,
- την Ιεράν Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
- Την Ιεράν Μητρόπολιν Ξάνθης και Πετιθεωρίου
Τελευταίες εξελίξεις και επόμενα βήματα
Σήμερον(3 Οκτωβρίου 2026) θα πραγματοποιηθεί η επίσημος τελετή παραδόσεως των λειψάνων του Τσάρου Σαμουήλ.
Των ιδικών μας άγνωστον πότε!!
Μετά την επιστροφήν τους στην Βουλγαρίαν, θα τοποθετηθούν σε ειδικήν σαρκοφάγον στον.Ιερόν Ναόν της Αγίας Σοφίας στην Σόφια.
Στην Ελλάδα τα 48 κειμήλια θα εκτεθούν προσωρινώς στο Μουσείον Βυζαντινού Πολιτισμού στην Θεσσαλονίκην έως 5 Νοεμβρίου 2026 και στην συνέχειαν θα επιστραφούν στους τόπους από τους οποίους προέρχονται.
Τα δύο Κράτη συνεφώνησαν επισήμως να συνεχισθούν οι διαπραγματεύσεις, προκειμένου να εντοπισθούν και να συμπεριληφθούν σε μεταγενέστερας συμφωνίας και άλλα ιστορικά αντικείμενα αμοιβαίου ενδιαφέροντος.
Το ανωτέρω δημοσίευμα το παραθέτω ως στοιχείον ενημερώσεως και προβληματισμού, χωρίς να υιοθετώ αυτομάτως κάθε επιμέρους διατύπωσίν του.
Ωστόσο, επειδή παρουσιάζει με συγκεκριμένον τρόπον το περιεχόμενον της συμφωνίας και τα επόμενα βήματα, θεωρώ απολύτως εύλογον να ζητηθούν επίσημες και σαφείς απαντήσεις υπό της Ελληνικής πλευράς.
Β. Τα συγκεκριμένα ζητήματα για τα οποία ζητώ επίσημον ενημέρωσιν
Δεν θα επαναλάβω όσα έχω ήδη αναφέρει. Παρακαλώ, όμως, όπως γνωστοποιηθούν με σαφήνειαν και πληρότηταν τ’ ακόλουθα:
1. Ποίος είναι ο πλήρης, αναλυτικός και ονομαστικός κατάλογος των 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων και πολιτιστικών αντικειμένων που συνεφωνήθη να επιστραφούν στην Ελλάδα, με αναφοράν της προελεύσεως εκάστου και του εκκλησιαστικού φορέως στον οποίον ανήκει;
2. Ποίος είναι ο πλήρης κατάλογος των Ελληνικών εκκλησιαστικών κειμηλίων και λοιπών αντικειμένων που εξακολουθούν να βρίσκονται στην Βουλγαρίαν και δεν περιλαμβάνονται στην παρούσαν επιστροφήν;
3. Για κάθε ένα από τα μη επιστρεφόμενα σήμερα αντικείμενα, να γνωστοποιηθούν η προέλευσις, ο εκκλησιαστικός φορεύς στον οποίον ανήκει, ο σημερινός κάτοχος ή φορεύς φυλάξεως, ο αριθμός καταλόγου ή άλλον αναγνωριστικόν στοιχείον, εφόσον υπάρχει, καθώς και η ακριβής θέσις στην οποία σήμερον φυλάσσεται.
4. Να γνωστοποιηθεί, επίσης, ο συγκεκριμένος λόγος για τον οποίον κάθε ένα από τα υπόλοιπα αυτά κειμήλια δεν επιστρέφεται τώρα. Εάν υπάρχουν νομικά, διοικητικά, μουσειακά, επιστημονικά ή άλλα κωλύματα, παρακαλώ να προσδιορισθούν ένα προς ένα και όχι γενικώς και αορίστως.
5. Επειδή αναφέρεται ότι οι διαπραγματεύσεις των δύο φίλων.Κρατών θα συνεχισθούν, ζητώ να πληροφορηθώ ποία ακριβώς είναι η επόμενη φάσις των διαπραγματεύσεων, ποία αντικείμενα πρόκειται να αποτελέσουν αντικείμενόν της, πότε προβλέπεται ν’ αρχίσει, ποίον είναι το προβλεπόμενον χρονοδιάγραμμα και εάν υπάρχει συγκεκριμένη δέσμευσις της Βουλγαρικής πλευράς για την επιστροφήν τους.
6. Να διευκρινισθεί πλήρως τι ακριβώς παραδίδει η Ελληνική πλευρά στην Βουλγαρίαν στο πλαίσιον της συμφωνίας, πέραν ή σε σχέσιν με τα λείψανα που αποδίδονται στον Τσάρον Σαμουήλ, καθώς και ποία είναι η ακριβής επιστημονική βάσις της ταυτοποιήσεως αυτών των λειψάνων.
7. Να γνωστοποιηθεί η ακριβής νομική φύσις της συμφωνίας, ιδίως ως προς την κυριότητα των αντικειμένων που επιστρέφονται, καθώς και εάν η παροχή «προς φύλαξιν» συνεπάγεται μεταβίβασιν κυριότητος ή απλώς προσωρινήν παράδοσιν και διαφύλαξιν.
Το ζήτημα αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικόν για εκκλησιαστικά κειμήλια, η ιστορική και πνευματική αξία των οποίων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικώς ως αντικείμενον μουσειακής διαχειρίσεως.
8. Τέλος, επειδή έχει αναφερθεί ότι σχετικές συζητήσεις και διαπραγματεύσεις είχαν λάβει χώραν ήδη από το 2014, παρακαλώ να γνωστοποιηθεί τι ακριβώς είχεν συμφωνηθεί ή συζητηθεί τότε, ποια ήταν η θέσις της Ελληνικής πλευράς, ποία η θέσις της Βουλγαρικής πλευράς και τι ακριβώς ήλλαξεν από το 2014 μέχρι την υπογραφήν του Μνημονίου της 29ης Σεπτεμβρίου 2026.
Γ. Το κρίσιμον ζήτημα της διαπραγματευτικής θέσεως της Ελλάδος
Υπάρχει, κατά την άποψίν μου, ένα ακόμη ζήτημα το οποίον δεν μπορεί να παραμείνει χωρίς σαφήν απάντησιν.
Εφόσον η Ελληνική πλευρά παραδίδει πλέον τα συμφωνηθέντα, και ιδίως τα λείψανα που αποδίδονται στον Τσάρον Σαμουήλ, τι ακριβώς έχει στα χέρια της ως διαπραγματευτικόν μέσον για να εξασφαλίσει την επιστροφήν των υπολοίπων Ελληνικών εκκλησιαστικών κειμηλίων;
Διότι, μετά την ολοκλήρωσιν της συμφωνημένης παραδόσεως από την Ελλάδα, δεν έχουμε πλέον τίποτε στα χέρια μας για διαπραγμάτευσιν. Τίποτε απολύτως.
Αυτό είναι το σημείον που, κατά την άποψίν μου, απαιτεί την μεγαλυτέραν δυνατήν σαφήνειαν.
Εάν τα υπόλοιπα Ελληνικά κειμήλια παραπέμπονται απλώς σε μελλοντικάς διαπραγματεύσεις, χωρίς συγκεκριμένον αριθμόν αντικειμένων, χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα, χωρίς συγκεκριμένας δεσμεύσεις και χωρίς προσδιορισμένον μηχανισμόν επιστροφής, τότε εύλογα δημιουργείται ο φόβος ότι η διαδικασία μπορεί να παραταθεί επ’ αόριστον.
Φοβούμαι ότι, εάν δεν εξασφαλισθούν τώρα συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τα υπόλοιπα, θα καταλήξουμε να τα παραλάβουμε στον προσεχήν ίσως αιώναν.
Δεν ζητώ να προδικασθούν οι μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Ζητώ, όμως, να καταστεί απολύτως σαφές ποίον είναι το συγκεκριμένον σχέδιον της Ελληνικής Πολιτείας για την επιστροφήν και των υπολοίπων κειμηλίων και με ποίον τρόπον θα διασφαλισθεί ότι η υπόθεσις δεν θα παραμείνει χωρίς συγκεκριμένο τέλος.
Δ. Η ανάγκη ενημερώσεως των εκκλησιαστικών φορέων
Το ζήτημα δεν αφορά μόνον την Πολιτείαν.
Τα κειμήλια προέρχονται από συγκεκριμένους Ιερούς Ναούς, Ιεράς Μονάς και εκκλησιαστικούς φορείς και αποτελούν τμήμα της ιστορικής, θρησκευτικής και πνευματικής κληρονομιάς συγκεκριμένων τοπικών κοινωνιών.
Ως εκ τούτου, θεωρώ αυτονόητον ότι οι εκκλησιαστικοί φορείς στους οποίους ανήκει η ιστορική και πνευματική αυτή κληρονομιά πρέπει να γνωρίζουν με ακρίβεια:
- ποία κειμήλια επιστρέφονται,
- ποία παραμένουν στην Βουλγαρίαν
- πού βρίσκονται,
- για ποίον λόγον δεν επιστρέφονται σήμερον,
- ποία είναι η νομική τους κατάστασις,
- και ποίον είναι το συγκεκριμένον σχέδιον για την περαιτέρω επιστροφή τους.
Ιδιαιτέρως θεωρώ σημαντικόν να υπάρχει πλήρης και έγκαιρος ενημέρωσις των Ιερών Μητροπόλεων και των Ιερών Μονών που συνδέονται άμεσα με τα συγκεκριμένα κειμήλια.
Ε. Για την παρέμβασιν του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Δράμας
Στο σημείον αυτό επιθυμώ να εκφράσω προσωπικώς τα πλέον γνήσια συγχαρητήριά μου προς τον Σεβασμιώτατον Μητροπολίτη Δράμας κ.κ Δωρόθεον για την δημοσίαν παρέμβασίν του και για την ανάδειξιν των ζητημάτων που αφορούν την Ιεράν Μονήν Παναγίας Εικοσιφοινίσσης και την τύχην των κειμηλίων της.
Η δημοσία έκφρασις προβληματισμού από έναν εκκλησιαστικόν φορέαν που συνδέεται άμεσα με την ιστορικήν αυτήν κληρονομιά θεωρώ ότι επιβάλλει ακόμη περισσότερον την παροχή πλήρους και τεκμηριωμένης ενημερώσεως.
Αποδεικνύεται περίτρανα ότι έχει απόλυτον δίκαιον ο καταξιωμένος Ιεράρχης!
ΣΤ. Αίτημα
Κατόπιν όλων των ανωτέρω, παρακαλώ την Εξοχωτάτην κ. Υπουργόν να γνωστοποιήσει, με επίσημον και πλήρως τεκμηριωμένην απάντησιν, τ’ανωτέρω στοιχεία και ιδίως τον πλήρην κατάλογον των κειμηλίων που επιστρέφονται, τον πλήρην κατάλογον εκείνων που παραμένουν στην Βουλγαρίαν, τους συγκεκριμένους λόγους μη επιστροφής τους σήμερον, καθώς και τας συγκεκριμένας δεσμεύσεις, το χρονοδιάγραμμα και τον μηχανισμόν μέσω του οποίου πρόκειται να συνεχισθεί η διαδικασία επιστροφής.
Δεν επιδιώκω την αντιπαράθεσιν ούτε την αμφισβήτησιν.της ανάγκης διακρατικού διαλόγου.
Θεωρώ, όμως, ότι σε ένα ζήτημα τόσον μεγάλης ιστορικής και πνευματικής σημασίας η Ελληνική κοινωνία δικαιούται να γνωρίζει με ακρίβεια τι επιστρέφεται, τι δεν επιστρέφεται, γιατί δεν επιστρέφεται και πότε προβλέπεται να επιστραφεί.
Αυτό, κατά την άποψίν μου, είναι το ελάχιστον που οφείλει να γνωρίζει η Ελληνική κοινωνία και, πρωτίστως, οι εκκλησιαστικοί φορείς στους οποίους ανήκει η ιστορική και πνευματική αυτή κληρονομιά.
Μετά τιμής,
Θεόδωρος Ν. Στρίκος
Αξιωματικός της ΕΛ.ΑΣ. ε.α.
π. Πρόεδρος Παραρτήματος Ενώσεως Αποστράτων Αξιωματικών Στρατού Ν. Σερρών
Πτυχιούχος Νομικής
Τηλ.: 6946122884
Σέρρες, 2 Οκτωβρίου 2026
