9 NOΕΜΒΡΙΟΥ 1866.
Γράφει ο Αντγός ε.α. Νικόλαος Φωτιάδης
Επίτιμος Υδκτής Δ’ΣΣ τ. Πρόεδρος Ενώσεως
Απόστρατων Αξκών.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Το ηρωικό Αρκάδι στέκεται ακατάβλητο στο πέρασμα του χρόνου και κρατά σφιχτά την ιστορία του, στα κατάβαθα των ερειπίων του, στα νέα κτίσματα και στον μεγαλόπρεπο ναό του (που είναι δίκλυτος και αφιερωμένος στην Μεταμόρφωση του Σωτήρος και στον Άγιο Κωνσταντίνο). Πάνω στα μαυρισμένα από το ολοκαύτωμα απομεινάρια της ιστορικής γης, την μπαρουταποθήκη και τον ανεμόμυλο (σημερινό κοιμητήρι ηρώων που φυλάσσονται κρανία με σπαθισμούς από την γιγαντομαχία), τα παραδοσιακά κελιά των των λιγοστών μοναχών, τα κλάουστρα (ημικυκλικά παράθυρα) και τα μεσοκούμια (ισόγεια κελιά), το ιστορικό μουσείο του, κρύβεται η απερίγραπτη ιστορία του, το θρυλικό ολοκαύτωμα του.
Σύμφωνα με την παράδοση θεμελιώθηκε από τον Ηράκλειο και ανοικοδομήθηκε από τον Αυτοκράτορα του Βυζαντίου Αρκάδιο των 5ο μΧ αιώνα. Στα τουρκικά έγγραφα έφερε την προσωνυμία «Τσανλί Μοναστήρ» γιατί είχε λάβει το προνόμιο από τον Τούρκο Στρατάρχη Χουσεïν Πασά να διατηρεί καμπάνα. Το προνόμιο αυτό διατηρήθηκε μέχρι το 1657 οπότε ανακλήθηκε από τον Χουσεïν Πασά.
ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1866. Την 1η Μαΐου 1866 (Κρητική Επανάσταση), συγκεντρώθηκαν στην Μονή από τις γύρω επαρχίες 1500 Κρητικοί επαναστάτες υπό τον Χατζή Μιχάλη Γιάνναρη, για να αντιδράσουν στην κατάλυση των προνομίων και επιβολή νέων φόρων από τους Τούρκους. Ο Ισμαήλ Πασάς, παράγγειλε στον Ηγούμενο Γαβριήλ Μαρινάκη να διώξει την επιτροπή από το Μοναστήρι και να διαλυθούν οι επαναστάτες γιατί θα κατέστρεφε το ξαναχτισμένο μοναστήρι.
Ο ηγούμενος αρνήθηκε να υποταχθεί στην εντολή του Πασά και αυτός τον Ιούλιο του 1866 έστειλε Τουρκική δύναμη να τους διαλύσει, οι επαναστάτες όμως απομακρύνθηκαν έγκαιρα και έτσι το μόνο που έκαναν οι Τούρκοι ήταν να καταστρέψουν τις εικόνες και τα ιερά σκεύη της μονής.
Στις 24 Σεπτεμβρίου αποβιβάζεται στο Μπαλί, μαζί με τον Ανθυπολοχαγό Ιωάννη Δημακόπουλο και ο Συνταγματάρχης Πάνος Κορωναίος, ο οποίος πηγαίνει αμέσως στο Αρκάδι, όπου ανακηρύσσεται Γενικός Αρχηγός Ρεθύμνου. Διατύπωσε την γνώμη ότι η Μονή δεν προσφέρεται για άμυνα, αλλά ο Ηγούμενος Γαβριήλ με τους μοναχούς είχαν αντίθετη γνώμη, όπως και τα γυναικόπαιδα των πολεμιστών που έλεγαν: «ότι θα γίνουν οι άντρες θα γίνουμε και εμείς».
Ο Κορωναίος προέβλεψε την έκβαση της μάχης και είπε στους επαναστάτες: «Ήρθα να θυσιαστώ για την πατρίδα αλλά όχι να πιαστώ εδώ μέσα». Αποχώρησε τελικά από την για να δημιουργήσει αντιπερισπασμό στην γύρω περιοχή, αφού διόρισε φρούραρχο τον Ανθυπολοχαγό Ι. Δημακόπουλο.
ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ. Στη Μονή είχαν καταφύγει 714 γυναικόπαιδα από τα γύρω χωριά. Ο Μουσταφά Πασάς, ο οποίος είχε αντικαταστήσει τον Ισμαήλ Πασά, προχώρησε προς το Ρέθυμνο με σκοπό να προσβάλλει το Αρκάδι που είχε γίνει κέντρο επαναστατικής δράσης. Στις 7 Νοεμβρίου, ξεκίνησε από το Ρέθυμνο με 28000 άντρες και 30 πυροβόλα. Το πρωί της 8 Νοε. βρισκόταν μπροστά στο Αρκάδι και αρχηγό της επιχειρήσεως διόρισε το γαμπρό του Σουλεïμάν Βέη, ενώ ο ίδιος παρέμεινε στο χωριό Μέση 10 χιλ. περίπου από το Αρκάδι.
Απέναντι στα στίφη του Μουσταφά, ήταν 964 ψυχές, 325 άντρες από τους οποίους 259 με όπλα και τα υπόλοιπα γυναικόπαιδα. Το φρόνημα όλων ήταν υψηλό. Οι ιερωμένοι έψαλλαν τροπάρια και οι λαïκοί ήρωες τραγούδια όπως:
«Χαίρεστε, άνδρες χαίρεστε, χαίρεστε Πολεμάρχοι. Μα τούτ’ η μέρα θα γραφτεί και πάντα δόξα θα χει. Δεν τη βαστώ γω την σκλαβιά στον κόσμο τον απάνω.
Και το χω πίκρα μου να ζώ, χαρά μου να αποθάνω.Χαίρεστε, άνδρες χαίρεστε, χαίρεστε παλληκάρια.Μα ο πόλεμος θα δωθεί για τους άνδρες και για τα λιοντάρια».
Η χαραυγή της 8 Νοε. βρήκε τους πολεμιστές και τα γυναικόπαιδα στη θέση λειτουργίας και τους Τούρκους γύρω από το Μοναστήρι. Μόνο άλλη μια παρόμοια λειτουργία αναφέρεται στη δισχιλιετή ιστορία του Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η λειτουργία έγινε για τελευταία φορά στις 28 Μαΐου 1453 στο ναό της Αγίας Σοφίας με παρόμοιες συνθήκες. Ιερείς και εκκλησιαζόμενοι ήξεραν να βαδίζουν μαζί στο μαρτύριο. Στην ιαχή των σκοπών στα άρματα, ο Γαβριήλ ύψωσε τα χέρια σε στάση προσευχής έκανε το σταυρό του και είπε στους εκκλησιαζόμενους:
«Παιδιά μου θάνατος δεν υπάρχει ας πολεμήσουμε ηρωικά και ας πάμε στον
πλάστη με καθαρό μέτωπο. Ζήτω ο Πόλεμος- Ζήτω η ελευθερία.»
Ζήτω φώναξαν όλοι, με όλη τους τη δύναμη και πολεμιστές έπιασαν αμέσως τις θέσεις τους. Ο Σουλεïμάν Βέης τους καλεί από το Λόφο του Κουρέ να παραδοθούν. Την απάντηση την έδωσαν τα όπλα των πολιορκημένων. Με αυτό τον τρόπο αρχίζει το πολύπρακτο Αρκαδικό Δράμα. Η σημαία της Μονής κυματίζει υπερήφανα επάνω στη δυτική πύλη αδιάφορη στις τουρκικές σφαίρες που την τρυπούσαν. Το τουρκικό πυροβολικό συγκεντρώνει τα πυρά του στην πύλη. Οι πολιορκημένοι δεν χάνουν σφαίρα. Κάθε μία στέλνει και ένα Τούρκο στον παράδεισο του.
(Η συνέχεια στην αυριανή έκδοση της Xanthi News)
