Στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης θα παρουσιαστούν από τις 10 Οκτωβρίου έως και τις 5 Νοεμβρίου 2026 τα 48 ιστορικά και εκκλησιαστικά κειμήλια που επέστρεψαν στην Ελλάδα από τη Βουλγαρία, έπειτα από περισσότερο από έναν αιώνα.
Πρόκειται για κειμήλια ιδιαίτερης ιστορικής και θρησκευτικής αξίας, τα οποία προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Τα αντικείμενα είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και έκτοτε βρίσκονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας.
Η επιστροφή των 48 κειμηλίων αποτελεί αποτέλεσμα πολυετών διαπραγματεύσεων μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας και εντάσσεται στο Μνημόνιο Κατανόησης που υπέγραψαν στις 29 Σεπτεμβρίου οι υπουργοί Πολιτισμού των δύο χωρών, Λίνα Μενδώνη και Evtim Miloshev. Η διαδικασία παράδοσης και παραλαβής ολοκληρώθηκε στις 3 Οκτωβρίου στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη. (Υπουργείο Πολιτισμού)
Ανάμεσα στα αντικείμενα που επιστρέφουν περιλαμβάνονται εικόνες, σταυροί, εκκλησιαστικά άμφια, λειψανοθήκες, λειτουργικά αντικείμενα, πολύτιμα καλύμματα και πλαίσια Ευαγγελίων, καθώς και ο Επισκοπικός Θρόνος. Πρόκειται για αντικείμενα που συνδέονται άμεσα με την εκκλησιαστική και πολιτιστική ιστορία της Ανατολικής Μακεδονίας.
Η ιστορία τους συνδέεται με μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο για την περιοχή. Το 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, σημαντικός αριθμός χειρογράφων, εικόνων και εκκλησιαστικών αντικειμένων απομακρύνθηκε από μονές και ναούς της Ανατολικής Μακεδονίας και μεταφέρθηκε στη Βουλγαρία. Μεταξύ των χώρων που υπέστησαν απώλειες ήταν και η ιστορική Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας στο Παγγαίο, η οποία διαθέτει μακραίωνη παράδοση και σημαντικό κειμηλιακό και χειρόγραφο πλούτο.
Για περίπου έναν μήνα, το κοινό θα έχει τη δυνατότητα να δει από κοντά τα 48 κειμήλια στη Θεσσαλονίκη, πριν αυτά πάρουν τον δρόμο της επιστροφής στους φυσικούς τους χώρους.
Μετά την ολοκλήρωση της παρουσίασής τους στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, τα κειμήλια θα παραδοθούν, ανάλογα με την προέλευσή τους, στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, στην Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας και στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Έτσι, μετά από 109 χρόνια, 48 αντικείμενα που αποτελούν μέρος της εκκλησιαστικής και ιστορικής μνήμης της Ανατολικής Μακεδονίας επιστρέφουν στους τόπους με τους οποίους συνδέονται.
