Η Θράκη στις εκδηλώσεις μνήμης του Διστόμου και το αίτημα αναγνώρισης του Άνω Καρυοφύτου
Στις εκδηλώσεις για την 82η επέτειο από τη Σφαγή του Διστόμου συμμετείχε
το πρόγραμμα Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού, συνεχίζοντας την
πολύπλευρη συνεργασία που έχει αναπτυχθεί από το 2021 με το Μουσείο
Θυμάτων Ναζισμού Διστόμου και τον Δήμο Διστόμου – Αράχοβας – Αντίκυρας.
Στο πλαίσιο των φετινών εκδηλώσεων, ιδιαίτερη σημασία είχε η 17μελής
αποστολή από το Άνω Καρυόφυτο Ξάνθης, η οποία πραγματοποιήθηκε με
πρωτοβουλία του Πολιτιστικού Συλλόγου Απογόνων Προσφύγων Άνω Καρυοφύτου,
ενώ συμμετείχαν και δύο μέλη του Πολιτιστικού Συλλόγου Κατοίκων και
Φίλων Άνω Καρυοφύτου. Η αποστολή ανέδειξε τη σύνδεση της Θράκης με τις
εκδηλώσεις του Διστόμου και εντάχθηκε στη συνεχιζόμενη προσπάθεια για τη
θεσμική αναγνώριση του Άνω Καρυοφύτου ως μαρτυρικής κοινότητας.
Την Τετάρτη 10 Ιουνίου, μετά την κεντρική τελετή μνήμης στο Μαυσωλείο
του Διστόμου, όπου ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, κ. Κωνσταντίνος Τασούλας,
κατέθεσε στεφάνι στο μνημείο των θυμάτων της Σφαγής, ακολούθησε η τελετή
ανακήρυξής του σε επίτιμο δημότη Διστόμου – Αράχοβας – Αντίκυρας. Μετά
το πέρας της τελετής ανακήρυξης, πραγματοποιήθηκε συνάντηση με τον
Πρόεδρο της Δημοκρατίας, παρουσία του Υφυπουργού Εσωτερικών, κ. Πέτρου
Σπανάκη, και του Δημάρχου Διστόμου, κ. Γιάννη Σταθά.
Στη συνάντηση συμμετείχαν, εκ μέρους του Πολιτιστικού Συλλόγου Απογόνων
Προσφύγων Άνω Καρυοφύτου, η Ελένη Παντέρμαλη και ο Μανώλης Παντέρμαλης,
καθώς και ο υπεύθυνος του προγράμματος Δράσεις Ιστορίας Μνήμης
Πολιτισμού, Νίκος Κοσμίδης. Στην προετοιμασία της συνάντησης συνέβαλε η
Επιμελήτρια του Μουσείου Θυμάτων Ναζισμού Διστόμου, κα Αμαλία
Παπαϊωάννου.
Στη συνομιλία παρουσιάστηκε η σημασία του αιτήματος για το Άνω Καρυόφυτο
και ευρύτερα για τη Θράκη, ενώ ο Σύλλογος επέδωσε στον Πρόεδρο της
Δημοκρατίας σχετική επιστολή. Κατά τη συνομιλία, ο Πρόεδρος της
Δημοκρατίας και ο Υφυπουργός Εσωτερικών ζήτησαν ενημέρωση για το στάδιο
στο οποίο βρίσκεται η συγκρότηση του φακέλου, ενώ η συζήτηση περιέλαβε
και τη σημασία της επιστημονικής τεκμηρίωσης των ιστορικών στοιχείων για
τα θύματα και τις πυρπολημένες κατοικίες.
Το ζήτημα είχε τεθεί από το πρόγραμμα Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού
και σε προηγούμενη επαφή με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, στο πλαίσιο
εκδήλωσης του Υπουργείου Μακεδονίας και Θράκης τον περασμένο Οκτώβριο.
Παράλληλα, το πρόγραμμα συμμετέχει στην επιτροπή του Δήμου Ξάνθης για τη
συγκρότηση του φακέλου, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη συνεργασιών με φορείς
που μπορούν να υποστηρίξουν τη διαδικασία, καθώς και στην οργάνωση των
απαιτούμενων ιστορικών στοιχείων.
Η σύνδεση της Θράκης με τις φετινές εκδηλώσεις αναδείχθηκε και μέσα από
το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Από την ορεινή Ξάνθη στο Δίστομο: Γέφυρες
Πολιτισμού και Μνήμης», τα συμπεράσματα του οποίου παρουσίασαν οι
μαθητές του Μπάρλειου Γενικού Λυκείου Διστόμου και οι υπεύθυνες
εκπαιδευτικοί. Η σχολική δράση μελέτησε την περίπτωση της εσωτερικής
μετανάστευσης Πομάκων της Ξάνθης προς το Δίστομο για εργασιακούς λόγους,
φωτίζοντας μια λιγότερο γνωστή πτυχή της κοινωνικής ιστορίας του
Διστόμου και της σχέσης του με την ορεινή Ξάνθη. Η δράση είχε
παρουσιαστεί τον Μάρτιο και στην Καπναποθήκη «Π» του Ιδρύματος Θρακικής
Τέχνης και Παράδοσης, κατά την εκπαιδευτική επίσκεψη του Μπάρλειου
Γενικού Λυκείου Διστόμου στη Θράκη, η οποία πραγματοποιήθηκε σε
συνεργασία με το πρόγραμμα Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού.
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης προβλήθηκε βίντεο, σε επιμέλεια της Φωτεινής
Μακρίδου, από την επίσκεψη των μαθητών στο Άνω Καρυόφυτο. Εκ μέρους του
Πολιτιστικού Συλλόγου Απογόνων Προσφύγων Άνω Καρυοφύτου, η Ελένη
Παντέρμαλη μετέφερε στους γονείς των μαθητών τη συγκίνηση των κατοίκων
για την υποδοχή των παιδιών στο χωριό και τη συμμετοχή τους στον πρώτο
σχολικό ιστορικό περίπατο. Στην ίδια εκδήλωση, ο Μανώλης Παντέρμαλης
απήγγειλε το «Επίγραμμα για το Δίστομο» του Γιάννη Ρίτσου.
Το πρόγραμμα Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού έλαβε μέρος και στην
επιστημονική διημερίδα που διοργάνωσε το Μουσείο Θυμάτων Ναζισμού
Διστόμου. Στη διημερίδα συζητήθηκαν ζητήματα σχετικά με την προστασία
των οστών των θυμάτων, την έρευνα για τα εγκλήματα της τριπλής Κατοχής,
τις πολιτικές μνήμης, τις γερμανικές επανορθώσεις και τη δημόσια ευθύνη
απέναντι στους μαρτυρικούς τόπους. Ο υπεύθυνος του προγράμματος, Νίκος
Κοσμίδης, Υπ. Διδ. Αρχιτεκτονικής ΔΠΘ, συμμετείχε με την εισήγηση: «Οι
μαρτυρικοί τόποι ως ενεργά μνημονικά πεδία: πολιτικές χρήσεις και
δημόσια ευθύνη απέναντι στο τραυματικό παρελθόν».
Ιδιαίτερη στιγμή αποτέλεσε και η συνάντηση επιζώντων μαρτυρικών τόπων
στο Μαυσωλείο του Διστόμου, την οποία συνδιοργάνωσαν το Μουσείο και το
πρόγραμμα. Στη συνάντηση μίλησε και ο επιζών της Σφαγής του Άνω
Καρυοφύτου, κ. Κωνσταντίνος Γιατζουράκης, μεταφέροντας βιώματα της
οικογένειάς του.
Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων υπήρξαν συζητήσεις με εκπροσώπους άλλων
μαρτυρικών τόπων, καθώς και με τον Πρόεδρο του Δικτύου Μαρτυρικών Πόλεων
και Χωριών, Δήμαρχο Καλαβρύτων, κ. Θανάση Παπαδόπουλο. Στο επίκεντρο
βρέθηκαν η πορεία του Δικτύου, η ανάγκη επαναδραστηριοποίησής του στις
σημερινές συνθήκες και η δυνατότητα επέκτασης της συνεργασίας του
προγράμματος με τόπους που φέρουν αντίστοιχες μνήμες κατοχικής βίας,
μεταξύ άλλων με τον Χορτιάτη, τα Ιωάννινα, τους Λιγκιάδες και το
Κομμένο.
Οι επαφές αυτές επιβεβαίωσαν ότι η υπόθεση του Άνω Καρυοφύτου δεν αφορά
μόνο μια τοπική διεκδίκηση, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πεδίο
συνεργασίας μαρτυρικών κοινοτήτων, φορέων και μουσείων, με κοινό
ζητούμενο την τεκμηρίωση, τη δημόσια μνήμη και την ιστορική δικαίωση των
θυμάτων. Στο πλαίσιο αυτό, το πρόγραμμα Δράσεις Ιστορίας Μνήμης
Πολιτισμού ευχαριστεί τον Δήμαρχο Διστόμου – Αράχοβας – Αντίκυρας, κ.
Γιάννη Σταθά, καθώς και την Επιμελήτρια του Μουσείου Θυμάτων Ναζισμού
Διστόμου, κα Αμαλία Παπαϊωάννου, για τη μέχρι σήμερα συνεργασία και τη
σταθερή συμβολή τους στην ανάδειξη και προστασία της μνήμης των
μαρτυρικών τόπων.
Φωτογραφίες: Θοδωρής Μανωλόπουλος, mnemonikon.gr
